ẢNH HƯỞNG CỦA NGẬP ÚNG ĐỐI VỚI CÂY TRỒNG VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
- Thứ năm - 30/10/2025 20:44
- In ra
- Đóng cửa sổ này
1. Phân nhóm khả năng chống chịu ngập úng của cây trồng
- Phun hoạt chất chứa cytokinin nhằm giảm thiệt hại cây sau lũ, ngăn chặn quá trình tổng hợp ethylene và kéo dài thời gian giảm hàm lượng diệp lục tố trên lá già đảm bảo quá trình quang hợp cho cây.
- Khi bộ rễ cũ phục hồi và bộ mới cơ bản được hình thành thì sử dụng phân bón có các dinh dưỡng đa, trung, vi lượng sẽ giúp cây sớm hồi phục hơn.
- Có thể sử dụng phân bón lá có chứa các dưỡng chất đa, trung và vi lượng cần thiết cho cây trồng như N, P, K, Ca, Mg, S, Fe…để bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng. Cần chú ý là không nên sử dụng các loại phân bón lá có chứa hàm lượng đạm cao sẽ kích thích cây ra đọt non
Tóm lại: bộ rễ cây trồng thường suy yếu trong và sau ngập úng, vì vậy sự tác động của bất cứ kỹ thuật nào không đúng cách cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây sau này. Tùy điều kiện cụ thể mà nông dân vận dụng sáng tạo vào trong vườn của mình để đạt kết quả tốt.
Đối với vườn bị ảnh hưởng ngập úng nặng thường rất khó phục hồi. Thời gian chống chịu ngập úng của các loại cây trồng khác nhau.
- Nhóm mẫn cảm: dễ chết khi ngập thời gian không quá 15 ngày: đu đủ, cóc, mít, nhãn, chôm chôm, mãng cầu, cây có múi (cam, quýt, bưởi, chanh), sơ ri, sầu riêng...
- Nhóm chống chịu trung bình: thời gian ngập không quá 30 ngày: chuối, ổi, vú sữa, dâu…
- Nhóm chống chịu khá: thời gian ngập 1- 2 tháng: xoài, Sapo, mãng cầu…
2. Ảnh hưởng ngập úng đối với đất và cây trồng
- Ngập úng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và phát triển, tuổi thọ của cây, làm giảm năng suất và phẩm chất trái của cây ăn quả.
- Trong điều kiện mưa dầm, ngập úng làm đất bão hoà, những lỗ nhỏ (tế khổng) trong đất bị nước đầy làm cho đất kém thoáng khí, thiếu O2. Do đó trong điều kiện ngập cây sẽ bị thiếu O2 để hô hấp. Do thiếu oxy trong quá trình bị ngập nước, cây bị sốc nên tiết ra nhiều acid amin và ethanol làm hấp dẫn các bào tử nấm như Phytophthora spp., Pythium spp. và Fusarium, tấn công trên bề mặt rễ cây – làm cây suy yếu và chết.
- Trong quá trình ngập rễ cây còn sản sinh ethylene với hàm lượng nhỏ sẽ kích thích tạo ra rễ mới nhưng với hàm lượng lớn gây ngộ độc cho cây làm cho lá bị vàng và rụng. Đối với vườn bị ảnh hưởng ngập úng nặng thường rất khó phục hồi.
- Khả năng chống chịu ngập úng tùy từng loại cây trồng và điều kiện bị ngập úng: Ngập tĩnh hay ngập động. Đối với những vườn nằm gần sông, kênh rạch thì hầu như ít thiệt hại hoặc không thiệt hại so với những vườn bị ngập úng kéo dài và nước không thoát đi được.
3. Một số biện pháp chăm sóc sau lũ lụt
Sau lũ lụt cần kiểm tra tình trạng, đánh giá thiệt hại trên vườn cây ăn quả, từ đó đề ra kế hoạch để phục hồi vườn cây. Nếu vườn có nhiều cây chết hoặc tỷ lệ cây bị thiệt hại nặng cao đến mức việc duy trì sẽ không có hiệu quả thì nên nghĩ đến việc phá bỏ, trồng lại hay chuyển sang cây trồng khác.
a/ Đối với đất
- Sau ngập úng phải xới nhẹ, phá váng ở lớp đất mặt giúp đất thông thoáng, cung cấp oxy cho bộ rễ hô hấp.
- Trên líp nên xẻ những rãnh nhỏ thoát nước để tránh gây ngập úng cho cây trồng.
- Hạn chế người, trâu bò đi lại trong vườn trước và sau lũ lụt vì sẽ làm cho đất bị nén chặt lại (bộ rễ cây trồng sẽ thiếu oxy để hô hấp) dễ làm cho cây bị suy yếu, tạo điều kiện cho nấm bệnh tấn công bộ rễ.
b/ Đối với cây trồng
- Đối với các cây trồng bị nghiêng ngã nhẹ thì nhẹ nhàng đỡ cây đứng dậy và dùng tre (hoặc vật liệu khác) chống cây để tránh ngã đỗ.
- Cắt bỏ cành vượt, loại bỏ bớt trái trên cây hoặc tất cả trái nếu trường hợp ngập úng nặng và kéo dài để giảm nhu cầu hấp thu dinh dưỡng, tránh bị suy kiệt trong điều kiện này.
- Bón phân hữu cơ hoai mục để cải tạo đất.
- Đối với cây ăn quả nếu cây vừa phục hồi thì cũng không nên xử lý cho cây ra hoa do bộ rễ còn yếu, khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng chưa đủ mạnh để nuôi hoa, quả.
c/ Đối với phân bón
- Do ngập úng làm bộ rễ cây bị hư hại nên cần sử dụng các chế phẩm sinh học để tưới vào đất kích thích cây ra rễ non, đồng thời sử dụng phân bón có nguồn gốc hữu cơ sinh học phun lên tán cây để hỗ trợ kịp thời nguồn dinh dưỡng cho bộ lá non phát triển, sau đó mới tiến hành bón phân hữu cơ hoai mục để cung cấp thêm dinh dưỡng cho đất và cây trồng, nhưng không nên bón quá nhiều phân hữu cơ vì phân hữu cơ sẽ làm cho các vi sinh vật trong đất hoạt động mạnh, tiêu hao nhiều oxy dẫn đến rễ cây sẽ không có đủ oxy để hô hấp.
- Sử dụng nấm cộng sinh Arbuscular mycorrhizae (AM) cung cấp chất dinh dưỡng cho cây chủ yếu là lân giúp phục hồi bộ rễ, kích thích sự phát triển của bộ rễ.
- Tưới bổ sung các chế phẩm kích thích ra rễ và chế phẩm Tricoderma, phun hoặc tưới thuốc phòng và trị bệnh ở vùng rễ để hạn chế nấm bệnh tấn công.- Nhóm mẫn cảm: dễ chết khi ngập thời gian không quá 15 ngày: đu đủ, cóc, mít, nhãn, chôm chôm, mãng cầu, cây có múi (cam, quýt, bưởi, chanh), sơ ri, sầu riêng...
- Nhóm chống chịu trung bình: thời gian ngập không quá 30 ngày: chuối, ổi, vú sữa, dâu…
- Nhóm chống chịu khá: thời gian ngập 1- 2 tháng: xoài, Sapo, mãng cầu…
2. Ảnh hưởng ngập úng đối với đất và cây trồng
- Ngập úng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và phát triển, tuổi thọ của cây, làm giảm năng suất và phẩm chất trái của cây ăn quả.
- Trong điều kiện mưa dầm, ngập úng làm đất bão hoà, những lỗ nhỏ (tế khổng) trong đất bị nước đầy làm cho đất kém thoáng khí, thiếu O2. Do đó trong điều kiện ngập cây sẽ bị thiếu O2 để hô hấp. Do thiếu oxy trong quá trình bị ngập nước, cây bị sốc nên tiết ra nhiều acid amin và ethanol làm hấp dẫn các bào tử nấm như Phytophthora spp., Pythium spp. và Fusarium, tấn công trên bề mặt rễ cây – làm cây suy yếu và chết.
- Trong quá trình ngập rễ cây còn sản sinh ethylene với hàm lượng nhỏ sẽ kích thích tạo ra rễ mới nhưng với hàm lượng lớn gây ngộ độc cho cây làm cho lá bị vàng và rụng. Đối với vườn bị ảnh hưởng ngập úng nặng thường rất khó phục hồi.
- Khả năng chống chịu ngập úng tùy từng loại cây trồng và điều kiện bị ngập úng: Ngập tĩnh hay ngập động. Đối với những vườn nằm gần sông, kênh rạch thì hầu như ít thiệt hại hoặc không thiệt hại so với những vườn bị ngập úng kéo dài và nước không thoát đi được.
3. Một số biện pháp chăm sóc sau lũ lụt
Sau lũ lụt cần kiểm tra tình trạng, đánh giá thiệt hại trên vườn cây ăn quả, từ đó đề ra kế hoạch để phục hồi vườn cây. Nếu vườn có nhiều cây chết hoặc tỷ lệ cây bị thiệt hại nặng cao đến mức việc duy trì sẽ không có hiệu quả thì nên nghĩ đến việc phá bỏ, trồng lại hay chuyển sang cây trồng khác.
a/ Đối với đất
- Sau ngập úng phải xới nhẹ, phá váng ở lớp đất mặt giúp đất thông thoáng, cung cấp oxy cho bộ rễ hô hấp.
- Trên líp nên xẻ những rãnh nhỏ thoát nước để tránh gây ngập úng cho cây trồng.
- Hạn chế người, trâu bò đi lại trong vườn trước và sau lũ lụt vì sẽ làm cho đất bị nén chặt lại (bộ rễ cây trồng sẽ thiếu oxy để hô hấp) dễ làm cho cây bị suy yếu, tạo điều kiện cho nấm bệnh tấn công bộ rễ.
b/ Đối với cây trồng
- Đối với các cây trồng bị nghiêng ngã nhẹ thì nhẹ nhàng đỡ cây đứng dậy và dùng tre (hoặc vật liệu khác) chống cây để tránh ngã đỗ.
- Cắt bỏ cành vượt, loại bỏ bớt trái trên cây hoặc tất cả trái nếu trường hợp ngập úng nặng và kéo dài để giảm nhu cầu hấp thu dinh dưỡng, tránh bị suy kiệt trong điều kiện này.
- Bón phân hữu cơ hoai mục để cải tạo đất.
- Đối với cây ăn quả nếu cây vừa phục hồi thì cũng không nên xử lý cho cây ra hoa do bộ rễ còn yếu, khả năng hấp thu nước và dinh dưỡng chưa đủ mạnh để nuôi hoa, quả.
c/ Đối với phân bón
- Do ngập úng làm bộ rễ cây bị hư hại nên cần sử dụng các chế phẩm sinh học để tưới vào đất kích thích cây ra rễ non, đồng thời sử dụng phân bón có nguồn gốc hữu cơ sinh học phun lên tán cây để hỗ trợ kịp thời nguồn dinh dưỡng cho bộ lá non phát triển, sau đó mới tiến hành bón phân hữu cơ hoai mục để cung cấp thêm dinh dưỡng cho đất và cây trồng, nhưng không nên bón quá nhiều phân hữu cơ vì phân hữu cơ sẽ làm cho các vi sinh vật trong đất hoạt động mạnh, tiêu hao nhiều oxy dẫn đến rễ cây sẽ không có đủ oxy để hô hấp.
- Sử dụng nấm cộng sinh Arbuscular mycorrhizae (AM) cung cấp chất dinh dưỡng cho cây chủ yếu là lân giúp phục hồi bộ rễ, kích thích sự phát triển của bộ rễ.
- Phun hoạt chất chứa cytokinin nhằm giảm thiệt hại cây sau lũ, ngăn chặn quá trình tổng hợp ethylene và kéo dài thời gian giảm hàm lượng diệp lục tố trên lá già đảm bảo quá trình quang hợp cho cây.
- Khi bộ rễ cũ phục hồi và bộ mới cơ bản được hình thành thì sử dụng phân bón có các dinh dưỡng đa, trung, vi lượng sẽ giúp cây sớm hồi phục hơn.
- Có thể sử dụng phân bón lá có chứa các dưỡng chất đa, trung và vi lượng cần thiết cho cây trồng như N, P, K, Ca, Mg, S, Fe…để bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng. Cần chú ý là không nên sử dụng các loại phân bón lá có chứa hàm lượng đạm cao sẽ kích thích cây ra đọt non
Tóm lại: bộ rễ cây trồng thường suy yếu trong và sau ngập úng, vì vậy sự tác động của bất cứ kỹ thuật nào không đúng cách cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây sau này. Tùy điều kiện cụ thể mà nông dân vận dụng sáng tạo vào trong vườn của mình để đạt kết quả tốt.