Thông tin khoa học Phòng trừ sâu bệnh hại Xem chi tiết

Sâu đục quả bưởi và biện pháp phòng trừ

buy ventolin inhaler asda

buy ventolin online

cialis senza ricetta

acquistare cialis in farmacia skydtsgaard.dk
Sâu đục quả bưởi (Citripestis sagittiferella) gây hại trên nhiều loài thuộc nhóm cây có múi Citrus. Do gây hại nặng trên bưởi nên có tên như trên. Mặc dù chỉ mới ghi nhận những năm gần đây nhưng đã trở thành dịch hại nguy hiểm trên bưởi ở Nam bộ. Hầu hết những giống bưởi trồng đều bị nhiễm. Nhiều vườn, tỉ lệ quả bị nhiễm sâu hại lên đến 30%, thậm chí có vườn trên 85%. Dưới đây là một số thông tin về phân bố, đặc điểm sinh học và cách phòng trừ.

           Sâu đục quả bưởi (Citripestis sagittiferella) gây hại cả quả bưởi gồm phần vỏ và phần thịt quả. Sâu non sau khi nở đục vào vỏ quả, xuyên qua phần trắng xốp vào bên trong phần thịt quả. Sâu đục quả bưởi đã được ghi nhận ở nhiều nước xung quanh như Thái Lan, Brunei, Malaysia, Indonesia và Singapore. Nhiều cảnh báo nguy cơ phát tán và lây lan được đưa ra từ những nước nhiệt đới trồng cây có múi. Ở Campuchia, loài này nằm trong danh sách kiểm dịch nhưng cũng có thể đã hiện diện trong sản xuất nhưng chưa được ghi nhận chính thức.

            Sâu đục quả bưởi khác với một loài sâu hại vỏ quả được ghi nhận trước đây là sâu đục vỏ bưởi (Prays endocarpa). Sâu đục vỏ quả bưởi, như tên gọi, chỉ gây hại phần vỏ, tạo những lỗ đục nhỏ hơn trên phần vỏ để ăn phá và sinh sống. Nơi vết đục và phần chung quanh phình lên dạng một nốt mụn to. Nhiều vết đục khiến bề mặt vỏ quả không nhẵn mà nhấp nhô.

            Để phát hiện sâu đục quả bưởi, tìm lỗ sâu đục trên vỏ của quả đã rụng và quả trên cây. Sâu ăn phá và đục thành đường hầm trong quả trong quá trình lớn lên, đùn chất thải ra ngoài miệng lỗ đục. Vỏ quả quanh lỗ đục thường bị biến vàng do mô bị thối. Đôi khi có thể thấy nhựa quả tiết ra trên miệng lỗ đục. Dùng dao cắt ngang quả để tìm sâu, các đường đục hay sự phá hại sâu đặc trưng bên trong.

 

 Quả bưởi cắt ngang cho thấy vết đục và sâu non của sâu đục quả bưởi Da xanh (Tân Thành, BRVT, 8/2009)

            Quả non nhiễm sâu thường bị rụng sớm, quả chưa rụng có thể bị thối và rụng sau đó. Những quả bị hại chưa rụng khi thu hoạch cũng có vẻ ngoài xấu, phần bên trong bị hỏng, thường bị loại bỏ khi tiêu thụ. Mỗi quả có thể bị hại bởi vài con sâu dù chỉ cần sự gây hại của một con sâu cũng đủ làm quả mất giá trị.

            Trưởng thành dạng bướm đêm (con ngài) màu nâu xám, chiều dài có thể đến 18 mm, cánh trước có màu nâu vàng đến nâu xám, cánh sau dạng trong suốt. Hoạt động vào ban đêm, chủ yếu là buổi tối, bắt cặp và đẻ trứng cao điểm khoảng từ 7.30 đến 9.30 giờ tối. Trứng được đẻ rời thành cụm, thường từ vị trí giữa quả xuống phía dưới. Sâu non sau nở đục lỗ chui vào vỏ quả tiến dần đến phần thịt quả bên trong. Sâu non màu đỏ nâu nhạt khi còn nhỏ chuyển sang màu đỏ nâu tối khi trưởng thành, có thể dài đến 18-23 mm. Khi trưởng thành, sâu nhả tơ thả mình xuống, tạo kén và hóa nhộng trong đất. Giai đoạn sâu non từ 9-12 ngày, nhộng 8-11 ngày, trưởng thành từ 2-4 ngày.

            Tỉ lệ quả bị hại trên cây thường tăng theo sự phát triển của quả và đạt tỉ lệ cao nhất ở giai đoạn 2-3 tháng tuổi và giảm dần sau đó cho đến khi trưởng thành. Tuy nhiên, quả bị hại ở giai đoạn 2-3 tháng tuổi và sau đó sẽ quyết định đến số trái thu hoạch trên cây nên thiệt hại lúc này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng thương phẩm.

            Sâu đục quả bưởi lây lan qua sự di chuyển của quả có sâu hay phần đất có chứa nhộng. Sâu non có thể sống trên quả rụng để chờ chui xuống đất hóa nhộng. Gió mạnh cũng có thể hỗ trợ lây lan khoảng cách xa.

Biên pháp phòng trừ:

            -Thường xuyên thăm vườn, kịp thời phát hiện để chủ động đối phó.

            -Nên tiến hành các biện pháp chăm sóc đồng loạt để cây ra hoa, đậu quả tập trung thuận tiện trong quản lý. Đồng thời chăm bón tốt để tăng sức khỏe cây, góp phần tăng sức đề kháng đối với sâu hại.

            -Ngăn ngừa lây lan: Tránh lây lan từ nơi nhiễm sang nơi mới qua việc di chuyển những quả bị sâu hay phần đất có chứa nhộng. Tỉa quả nhiễm sâu trên cây và thu tất cả quả rụng trên đất đem tiêu hủy. Cuối vụ thu hoạch, thu tất cả quả còn trên cây và rụng trên đất đem tiêu hủy. Có thể tiêu hủy bằng cách chôn sâu vào đất hơn 20cm, rải vôi bột phủ quanh trước khi lấp chặt đất.

            -Tìm diệt sâu trưởng thành đang thả tơ buông mình xuống đất và tìm nhộng trong đất. Một số vườn áp dụng tưới ngập ≥ 24 giờ để diệt nhộng trong đất.

            -Bao quả: Đây là biện pháp có hiệu quả và thân thiện với môi trường. Nên tiến hành bao quả khi chấm dứt tỉa thưa quả hay khi quả 1-2 tháng tuổi. Để bảo vệ quả non trước khi bao quả, có thể dùng thuốc hóa học.

            -Thiên địch: Các nghiên cứu ở Thái Lan cho thấy ong Cotesia flavipes ký sinh trên sâu non trong khi ong Chelonus sp. ký sinh trên nhộng. Giai đoạn nhộng cũng bị tấn công bởi một số loài như kiến ăn mồi Solenopsis geminata hoặc bọ đuôi kìm Euborellia stali hoặc nhện bắt mồi Zygiella calyptrata. Ở Nam bộ, kiến vàng (Oecophylla smaragdina), là một thiên địch được sử dụng từ lâu trong vườn cam quýt, cần được khuyến khích áp dụng trong vườn bưởi. Lưu ý là việc dùng thuốc hóa học thường xuyên khiến thiên địch không phát huy được tác dụng.

            -Phòng trừ bằng biên pháp hóa học: Theo dõi thường xuyên để phát hiện sâu và phòng trừ kịp thời. Khi thấy tỉ lệ quả bị sâu trên cây 5-10% nên tiến hành phun thuốc và có thể phun lặp lại một hai lần với cách quãng 7-14 ngày sau đó nếu cần. Có thể sử dụng các nhóm thuốc như Alpha-cypermethrin (nhiều nhãn thuốc), Chlorantraniliprole (như Prevathon, Virtako,..), Cypermethrin/Profenofos (như Polytrin P) hoặc Fipronil (như Regent) để phun phòng trừ theo khuyến cáo của nhãn hàng.

            Cần lưu ý là hiệu quả của thuốc phụ thuộc vào giai đoạn phát triển và vị trí của sâu trên quả. Sâu non và lúc sâu chưa đục vào sâu trong quả sẽ dễ bị diệt bởi phun thuốc hơn so với sâu trưởng thành, đã đục sâu vào quả. Khi thấy bướm ra rộ, 8-10 ngày sau kiểm tra vườn để dự tính thời điểm sâu non nở rộ và xác định thời điểm phun thuốc.

Một số biện pháp đang được đánh giá:

            -Bẩy đèn: Thành trùng sâu đục quả bưởi bị hấp dẫn bởi ánh sáng. Bẫy ánh sáng ‘đen’ (Black light trap) được khuyến cáo sử dụng. Vào ban đêm, sử dụng đèn phát tia cực tím để thu hút ngài và diệt chúng. Biên pháp này kết hợp với việc kiểm tra tỷ lệ quả bị hại trên vườn thường được áp dụng trong dự tính dự báo.

            -Quấy rối, xua đuổi: Sử dụng dịch chiết cây sả (hay tinh dầu sả), dịch chiết cây tỏi để phun lúc chiều tối.

            -Chất dẫn dụ giới tính: Chất dẫn dụ giới tính của sâu đục quả bưởi đang được nghiên cứu. Do đây là một loài mới xuất hiện và phân bố hẹp trên thế giới nên ít được chú ý nghiên cứu trước đó.

  ThS. Mai Văn Trị -Trung tâm Nghiên cứu Cây ăn quả miền Đông Nam bộ

Tin cùng mục Phòng trừ sâu bệnh hại