Thông tin khoa học Phòng trừ sâu bệnh hại Xem chi tiết

Sâu vẽ bùa đang tàn phá cà chua khắp khu vực châu Á: Việt Nam và Campuchia nên đối phó như thế nào?

Theo các nhà khoa học đến từ Chương trình Đổi mới Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM IL), Hoa Kỳ (sau đây gọi tắt là Chương trình đổi mới IPM IL), sâu vẽ bùa (có tên khoa học là Tuta absoluta) là loại dịch hại đã tàn phá cà chua ở Châu Âu, Châu Phi, Địa Trung Hải và Châu Á (Bangladesh, Nepal, Thái Lan và Myanmar) từ năm 2006. Họ dự đoán rằng Việt Nam và Campuchia có khả năng là hai quốc gia kế tiếp ở Châu Á sẽ bị dịch hại này tấn công.

  Triệu chứng gây hại trên lá và trái

Ở khu vực Nam Mỹ, sâu vẽ bùa (Tuta absoluta) tấn công làm rụng lá, đục quả và gây thiệt hại nghiêm trọng năng suất cà chua. Thành trùng sâu vẽ bùa là loài bướm đêm (ngài) có thể lan truyền từ quốc gia này sang quốc gia khác thông qua gió, tuy nhiên con đường lan truyền chính của dịch hại này được xác định là do quá trình vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu.

“Cà chua là một trong những chủng loại rau ăn quả rất quan trọng ở Việt Nam, được canh tác ở nhiều vùng trong cả nước và có thể trồng quanh năm. Nhưng điều này cũng đặt ra thách thức không nhỏ, đặc biệt ở khu vực phía Nam vì điều kiện thời tiết rất phù hợp cho loài dịch hại này phát triển nếu nó xâm nhiễm vào Việt Nam”, ông Nguyễn Văn Hòa, Viện Trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam cho biết.

Theo dự đoán trong năm 2016, sâu vẽ bùa cà chua đã lan truyền đến Thái Lan, điều đó có nghĩa chỉ là vấn đề thời gian trước khi lan truyền đến Campuchia và Việt Nam. GS. Muni Muniappan, Giám đốc Chương trình đổi mới IPM IL (Trường Đại học Viginia Tech, Hoa Kỳ) dự đoán rằng dịch hại này sẽ xâm nhập vào hai quốc gia này trong năm tới. “Trong khi không có cách nào để loại bỏ dịch hại mới này, chúng ta chỉ có cách làm cho chúng phát triển chậm hơn” GS.  Muni cho biết thêm.

Cà chua không chỉ là cây trồng duy nhất bị sâu vẽ bùa tấn công mà chúng còn xâm nhiễm trên nhiều cây trồng khác như: cà tím, khoai tây, tiêu và thuốc lá. Ông Kim Hian Seng, một cộng tác viên của Chương trình đổi mới IPM IL ở Campuchia, nói rằng nhu cầu trồng cà chua tại Campuchia và nhập khẩu từ nước ngoài đang tăng lên rất nhanh, đặc biệt cà chua được nhập khẩu từ Việt Nam và Thái Lan.

“Đa phần nông dân canh tác rau ở Campuchia, bao gồm cả nông dân trồng cà chua, có quy mô sản xuất nhỏ lẻ và chưa chú ý nhiều đến yếu tố an toàn thực phẩm. Chi phí trang trải cho cuộc sống gia đình, cho con đi học,…phụ thuộc vào nguồn thu nhập chính từ sản xuất rau. Mặc dù, cà chua là cây ký chủ chính của sâu vẽ bùa, nhưng trong trường hợp không có cà chua, chúng cũng có thể gây hại cho các loại cây trồng khác thuộc họ Cà, như cà tím, là chủng loại rau ăn quả quan trọng nhất ở quốc gia này. Ông Seng nói: Thiệt hại do sâu vẽ bùa Tuta absoluta gây ra có thể được nhận ra dễ dàng ở điều kiện ngoài đồng ruộng. Trong trường hợp bị nhiễm nặng, toàn bộ cánh đồng quan sát có triệu chứng như bị cháy sém (tương tự như bị cháy nắng) khi quan sát từ xa xa, trong khi đó nếu đứng gần quan sát thấy bộ lá có màu đỏ tía và trên quả cà chua có nhiều lỗ đục nhỏ.

Loài dịch hại này có bốn giai đoạn chính: Trứng thường được đẻ đơn lẻ ở mặt dưới của lá và lúc đầu có màu vàng, nhưng chuyển sang màu tối trước khi nở; Thành trùng (Ngài) có màu nâu bạc và hoạt động về đêm; Ấu trùng thường có một dải đen phía sau đầu và đục vào lá, cuống lá, chồi non hoặc quả; Nhộng thường tìm thấy trong đất hoặc trong lá khô.

Để kiểm soát sâu vẽ bùa, nông dân thường sử dụng thuốc trừ sâu, tuy nhiên dịch hại có khả năng kháng thuốc rất nhanh. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc trừ sâu làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người và môi trường.Chương trình Đổi mới IPM IL đang đề xuất chiến lược thích hợp để kiểm soát sâu vẽ bùa, một khi nó lan truyền đến Việt Nam và Campuchia trong năm tới.

Dịch hại này đã làm cho người dân phải điêu đứng, giá cà chua tăng gấp 20 lần so với trước đây và Nigeria phải công bố dịch khẩn cấp năm 2016 “Chúng tôi không muốn có sự tàn phá như vậy xảy ra ở bất cứ nơi nào khác” GS Muni Muniappanchia sẻ.

GS. Muni Muniappan cũng đề nghị một số biện pháp cơ bản trong quản lý sâu vẽ bùa, bao gồm:

• Gieo cây con trong nhà lưới chống côn trùng để bảo vệ khỏi sự tấn công của sâu vẽ bùa

• Luân canh cây trồng vớicác loại cây không phải là cây ký chủ của sâu vẽ bùa sau mỗi vụ trồng cà chua

• Loại bỏ tàn dư thực vật sau thu hoạch và cày xới kỹ đất trước khi trồng nhằm ngăn ngừa sự phát triển của nhộng trong đất.

• Trồng cây bầu bí xung quanh ruộng cà chua để tăng mật số của thiên địch hay trồng rau mùi (ngò rí) gần khu vực trồng cà chua, đây cũng là một nguồn thức ăn cho thiên địch của loài sâu này.

• Đặt bẫy pheromone, bẫy đèn và bẫy dính màu vàng để theo dõi và bắt thành trùng.

• Có thể sử dụng thuốc trừ sâu sinh học từ Neem để phun lên cây cà chua hay tưới nấm ký sinh Metarhizium vào đất để diệt nhộng, điều này có thể giúp ngăn ngừa sự gây hại của loài sâu này.

Rõ ràng, chúng ta hoàn toàn không hề mong muốn dịch hại này sẽ tấn công, nhưng khả năng lan truyền sâu vẽ bùa cà chua đến Việt Nam là rất cao. Trong thời gian qua, Chương trình Đổi mới IPM IL đã tổ chức hai Hội thảo cung cấp thông tin về sâu vẽ bùa cà chua tại Campuchia và đã có kế hoạch tiến hành hai Hội thảo tương tự như trênở Việt Nam vào tháng 5 năm 2019 nhằm cảnh báo nông dân Việt Nam nhận biết và có hướng phòng tránh hoặc làm chậm sự xâm nhập của sâu vẽ bùa, cũng như biết cách để phòng trừ khi đối tượng này xuất hiện. Ngoài ra, Chương trình Đổi mới IPM IL đã gửi bẫy pheromone đến Việt Nam và Campuchia để có thể theo dõi sự lan truyền của dịch hại đến hai quốc gia này.

(Nguồn nnvn)

Tin cùng mục Phòng trừ sâu bệnh hại